Verschenen in de Nieuwsbrief Autonoom Leiderschap (LinkedIn) – 18 januari 2026

Wat is persoonlijk leiderschap? Een belichaamde kijk op Autonoom Leiderschap

Januari 1990, een vrijdagochtend. Net begonnen als accountmanager heb ik mijn wekelijkse kantoordag.

Tegenover mij zit een collega met wie ik graag samenwerk. Gisteren hadden we een akkefietje over de telefoon. Ik neem me voor er iets over te zeggen; dat ik zie dat ik het niet handig heb aangepakt en dat ik het graag wil herstellen.

Wanneer ik opkijk en haar norse gezicht zie, stokt mijn adem. Mijn lijf verstrakt. Snel kijk ik weer terug naar mijn scherm en denk ‘laat maar’. De rest van de ochtend kijken we langs elkaar heen en praten we met iedereen behalve met elkaar.

Iets willen zeggen en het niet doen. Een alledaags moment waarin veel meer gebeurt dan we aan de buitenkant zien.

Waarom persoonlijk leiderschap aan de binnenkant begint

In dit soort spanningsmomenten gebeurt er iets subtiels. Ons lichaam neemt het over, vaak sneller dan we doorhebben. Goede bedoelingen verdwijnen naar de achtergrond en we reageren vanuit spanning of terugtrekking.

Precies hier begint Autonoom Leiderschap. Bij het opmerken van wat er in ons systeem gebeurt, zodat er ruimte komt om te kiezen. Dit opmerken is geen trucje, maar iets wat we stap voor stap kunnen leren.

Wat is de ZZZ-formule? Zelfkennis, zelfzorg en zelfsturing

Autonoom Leiderschap, persoonlijk leiderschap dat begint aan onze binnenkant. Bij het leren samenwerken met ons autonome zenuwstelsel, middenin de hectiek van ons dagelijkse leven.

Op zoek naar de ‘hoe dan’ is dit leren samenwerken gaandeweg uitgekristalliseerd in wat ik de ZZZ-formule heb genoemd: zelfkennis, zelfzorg en zelfsturing. Drie met elkaar verbonden stappen die we in ieder moment bij onszelf kunnen checken en activeren.

Zelfkennis – Het vermogen om in het moment op te merken wat er in ons gebeurt. Fysiek, emotioneel en mentaal. Niet achteraf analyseren, maar nu voelen.
Zelfzorg – Weten wat ons autonome zenuwstelsel op dit moment nodig heeft om in zijn chillzone te blijven of erin terug te komen. Soms vraagt dit vertragen, soms begrenzen. Soms uitreiken voor steun of toelaten van nabijheid.
Zelfsturing – Ons handelen dat hier logisch uit voortvloeit. Gedrag dat niet ontstaat uit reflex of overleving, maar uit afstemming en bewuste keuze.

Hoe werkt je autonome zenuwstelsel als leidraad voor zelfleiderschap?

Of we onze ZZZ in het moment ook echt kunnen leven, wordt gestuurd door de staat van ons autonome zenuwstelsel.

Alleen wanneer dit systeem in zijn chillzone zit, hebben we onze zelfkennis paraat, weten we wat ons systeem nodig heeft en kunnen we hier ook naar handelen. Buiten de chillzone staat ons autonome zenuwstelsel in de overlevingsstand en vallen we gemakkelijk terug op oude patronen van aanpassen, terugtrekken, stilvallen of onszelf forceren. Vaak zonder dat we dit doorhebben.

Nu komt het. Dit gebeurt niet alleen bij veel stress of grote gebeurtenissen, maar juist ook in kleine, dagelijkse interacties. Thuis, op het werk of onderweg. In deze micro-momenten wordt zichtbaar hoe sterk de staat van ons autonome zenuwstelsel ons werk en leven beïnvloedt.

Hoe sta je stevig in Covey’s cirkel van invloed?

Wat we aan de binnenkant doen, bepaalt onze invloed naar buiten. Met ons zenuwstelsel in zijn chillzone en onze ZZZ online staan we stevig in het centrum van Covey’s cirkel van invloed.

Stevig staan vraagt om goed verankerd zijn in ons lichaam. Hierdoor voelen we wat er in ons leeft en wat we belangrijk vinden, we hebben een stevig Huis van Waarden. En meer. Met onze chillzone en ZZZ op orde werken ons hoofd en ons lichaam en ons gevoels- en denkbrein optimaal samen.

Hierdoor hebben we helder zicht op de situatie buiten ons en onze rol hierin.

Wat is autonoom in verbinding zijn met een ander?

Autonoom Leiderschap begint in onszelf, maar eindigt hier niet. Juist in contact met een ander wordt zichtbaar hoe autonoom we wérkelijk zijn. Hebben we met onze chillzone een stevig fundament in onszelf gecreëerd? Dan kunnen we ons verbinden zonder onszelf kwijt te raken.

Zit ons zenuwstelsel niet in zijn chillzone, dan vervormt verbinding al snel tot aanpassen, pleasen, terugtrekken of controleren. We lijken misschien in contact, maar worden gestuurd door overleving en verdediging.

Wanneer ons zenuwstelsel wel in zijn chillzone zit, ziet verbinding er anders uit. Zoals in een werkoverleg waarin de spanning oploopt en we rustig bij onszelf kunnen blijven. Wanneer we ‘nee’ zeggen en tegelijk ruimte houden voor de reactie van de ander. Of in dat ene moment dat we ergens op terug willen komen en de ander het ons niet gemakkelijk maakt.

Juist in deze schuur en schaaf-momenten krijgt ons autonoom leiderschap handen en voeten.

De vier A-kwaliteiten: autonomie, agency, accountability, authenticiteit

Wat we in deze momenten doen en laten, is niet willekeurig. We kunnen ons autonoom leiderschap herkennen langs vier praktische ontwikkellijnen.

Niet als ideaalbeeld om na te streven, maar als natuurlijke kwaliteiten die we steeds meer tot onze beschikking hebben naarmate we beter met ons autonome zenuwstelsel samenwerken.

Autonomie – We ervaren zelfbeschikking en keuzevrijheid vanuit emotionele onafhankelijkheid.
Agency – Het ‘doen’ van onze autonomie: we zijn in het moment in staat om autonoom te handelen, richting te kiezen en ons doel te bereiken.
Accountability – We nemen vanzelfsprekend eigenaarschap over wat we doen, laten en veroorzaken.
Authenticiteit – We handelen consistent en congruent. Zo binnen, zo buiten. We ervaren onszelf als waarachtig en echt.

Waarom stranden goede intenties op je zenuwstelsel?

Om onze vier A’s in het moment te leven, hebben we een veerkrachtig autonoom zenuwstelsel nodig. Zodat we onze chillzone online hebben en onszelf in spannende momenten kunnen reguleren. Hiermee verschuift het perspectief opnieuw.

Wanneer we door de lens van Autonoom Leiderschap kijken, worden gebeurtenissen op een positieve manier persoonlijk. We kunnen de oorzaak van wat we ervaren niet meer buiten onszelf leggen.

We gaan herkennen hoe onze goede intenties stranden op ons zenuwstelsel wanneer het niet in zijn chillzone zit. Zoals bij die welgemeende excuses die we inslikken, grenzen die we wel voelen maar niet uitspreken en in die kleine momenten waarop we onszelf kwijtraken of afsluiten.

Ons lichaam neemt het over, nog vóór we er erg in hebben. Met direct gevolg voor het kunnen inzetten van onze vier A-kwaliteiten.

Hoe leer je samenwerken met je autonome zenuwstelsel?

Op zo’n schuur en schaaf-moment gaat Autonoom Leiderschap niet over ‘harder je best doen’. We ontwikkelen deze vorm van leiderschap door te leren luisteren naar ons autonome zenuwstelsel, ook wanneer het iets anders vraagt dan we hebben bedacht.

Geen kwestie van snappen met ons hoofd, maar van voelen en oefenen met ons lichaam. Van integreren in de manier waarop we met onszelf omgaan. Terwijl we aan het werk zijn, met vrienden op een terras zitten of onderweg zijn in de ochtendspits.

En hier zit een spanningsveld. Wéten dat dit nodig is, is iets anders dan het daadwerkelijk doen.

Ons autonoom leiderschap leven we niet alleen vanuit ons hoofd of in onze achteruitkijkspiegel. We leven het in het moment en met ons hele lichaam.

Dit vraagt om oefening en rustige integratie. Om dit stap voor stap mogelijk te maken, ontwikkelde ik Embodiment Coaching.

Autonoom Leiderschap in de praktijk

Nog even terug naar die vrijdagochtend in 1990. Naar dat moment waarop ik ‘sorry’ wilde zeggen en het niet deed. Mijn autonoom zenuwstelsel had het stuur overgenomen.

Autonoom Leiderschap gaat er niet om dat we zo’n lastig moment altijd goed doen. Het gaat erom dat we verbonden blijven. Met onszelf en met de ander.