Waar rook is, is vuur?

‘Toe-toeoet!’ Met een ruk kijk ik opzij. Ik verstijf en voel hoe mijn lijf een wegspring-beweging wil maken.

Razendsnel, geen nuance, geen context. Alleen ‘gevaar of geen gevaar’. In ons brein is onze amygdala de rookmelder, onderdeel van een groter overlevingssysteem dat rook ruikt voordat wij er erg in hebben.

Onze mediale prefrontale cortex (MPFC) is hierin de wachttoren. Dit deel van ons brein voegt context toe, kan boven een situatie hangen en zegt ‘dit is niet wat het lijkt’.

In Traumasporen beschrijft Bessel van der Kolk hoe effectief omgaan met stress alleen lukt als onze rookmelder en wachttoren met elkaar in evenwicht zijn. Om dit evenwicht te bereiken, beschrijft hij twee routes: topdown en bottom-up.

Topdown: je versterkt de wachttoren. Via psycho-educatie, (zelf)reflectie en het trainen van je felt sense – waarnemen wat er van binnen gebeurt zonder erdoor te worden meegesleurd.

Bottom-up: je leert samenwerken met je autonome zenuwstelsel en vergroot je chillzone. Met behulp van je persoonlijke chillers (denk aan een korte ademoefening, een fijn vakantiefilmpje of het kroelen met je hond) help je je zenuwstelsel soepel heen en weer te bewegen tussen chillzone en triggerstaten. Via je lichaam, van onderaf, breng je veiligheid je brein in.

Binnen Embodiment Coaching werken we met beide routes: twee ingangen in hetzelfde lichaam-breinsysteem. In deze samenwerking ontstaat agency, ons vermogen om bewust te schakelen in plaats van automatisch te reageren.

Neem dat moment aan de stoeprand. Mijn lichaam verstijft en wil tegelijkertijd wegspringen. Dan zie ik de bestuurder vrolijk zwaaien naar een bekende. Mijn lijf ontspant weer. Ik spring niet opzij, barst niet uit mijn vel en krijg ook geen hartverzakking. Mijn rookmelder reageert op rook, mijn wachttoren ziet dat er geen brand is.

Dit gebeurt niet alleen op straat. Het gebeurt ook in een lastige vergadering, bij een app-vraag die geen antwoord krijgt en bij een kribbige opmerking van je partner. Steeds opnieuw dat samenspel tussen rookmelder en wachttoren.

Goed nieuws: dit samenspel is trainbaar. Precies daar waar topdown en bottom-up samenkomen.

De vraag is dan ook niet wie belangrijker is: ons brein of ons autonome zenuwstelsel. De vraag is hoe goed ze met elkaar in gesprek zijn en of wij daar zelf de regie in kunnen nemen. Van boven naar beneden én van beneden naar boven.