Flow of overdrive? De dunne lijn tussen productieve energie en burnout

“Wacht… zit ik dan lekker in de flow of juist in de overdrive?” Vanaf het scherm kijken zijn grijze ogen me half vragend, half fronsend aan. ik glimlach en knik. Toffe vraag.

Een half uur geleden begon ik met deze youngster zijn YAAL-interview (Young Adult Autonomy Lab). Al pratend over hoe hij zijn eigen weg vindt, komen we bij de burn-out die hij tijdens zijn studie heeft gehad.

Hij gaat verder. “Ik bedoel, niks lekkerder dan in die flow zitten. Dan doe ik het ene na het andere en alles lukt.”

Ik knik nog eens. “Toffe vraag! Met deze opmerking raak je precies de dunne lijn tussen flow en overdrive.”

Wat is overdrive? De combitriggerstaat naast vechten, vluchten en bevriezen

Ik ben even stil en denk aan een eureka-moment van een paar jaar geleden. In mijn onderzoek naar het leren samenwerken met het autonome zenuwstelsel kwam ik tot de conclusie dat er in de triggerstaten zoals we die nu kennen – vechten, vluchten en bevriezen – een belangrijke combitriggerstaat ontbrak.

Een combistaat die ervoor zorgt dat we áánblijven, ook al zijn we moe. Die maakt dat we blijven nadenken over een oplossing, ook al vertellen we onszelf dat we het beter ‘even los kunnen laten’. Of, zoals in het geval van deze youngster, die ervoor zorgt dat we mee blijven bewegen in die lekker-bezig-vibe en niet in de gaten hebben dat onze fysieke pauzeknop op rood staat.

Ik heb deze combistaat de overdrive genoemd. In het fluïdum van je autonome zenuwstelsel vind je hem in de piek van de vecht- en vluchtstaat, en dan gekoppeld aan de verstarring van de frantic freeze.

Hoe herken je dat je in overdrive zit?

Onder invloed van deze overdrive kunnen we een onweerstaanbare drang tot actie ervaren. We maken onrustige, hoekige bewegingen en houden ondertussen onze kaken op elkaar geklemd. Onze adem zit hoog. Onze ogen staan fel, kijken onrustig om zich heen (of juist strak vooruit) en onze gezichtspieren zijn gespannen. En pauze nemen? Geen sprake van.

Hoe ons autonome zenuwstelsel in deze overdrive terechtkomt?

De triggerstaten vechten en vluchten worden door ons autonome zenuwstelsel geactiveerd als kortdurende verdediging, in reactie op een onveilig ervaren moment. Wanneer we hier echter te vaak of te lang inzitten kan ‘ie er in blijven steken. Onder invloed van de frantic freeze blijft de activatiestand aan. Ons gaspedaal – diep ingedrukt – blijft hangen.

Dit werkt door in de rest van ons lichaam. Ons hormonale systeem raakt van slag en komt in een gecombineerde adrenaline/cortisol-loop terecht. Gevolg: vecht- en vluchtstofjes blijven door ons lijf stromen. Stofjes die op hun beurt de veiligheidsradar van ons autonome zenuwstelsel weer het signaal onveilig geven. Hierdoor wordt onze vecht- of vluchtimpuls alleen maar sterker. De activatie in ons lijf groeit tot het begin van overweldigd raken: ons autonome zenuwstelsel raakt in de overdrive.

Waarom overdrive een bron van burnout is

Deze overdrive-staat zie ik als een belangrijke bron van burn out. Door de constant stromende vecht- en vluchtstofjes raakt ons natuurlijke actie- en rustritme van slag, net zo lang tot dit herstelmechanisme helemaal offline gaat. En meer: doordat ons systeem chronisch in een triggerstand staat, verliezen we het contact met ons lichaam. En daarmee met het doen van onze grenzen en zelfzorg.

Tijd voor het goede nieuws.

Drie tips om je overdrive te reguleren

Nu we deze combistaat in onszelf kunnen herkennen, kunnen we ook beginnen met hem te reguleren.

Hier alvast een paar tips:

1. Zodra je jouw overdrive opmerkt, stop je tien tellen met wat je aan het doen bent. En dan helemaal hè, dus alles neerleggen en even letterlijk stilstaan of stil zitten. Merk op waar in je lijf je adem zit en wat er verder in je lichaam gebeurt. Doe hier verder niets mee, verdraag de onrust en ontspan je spieren. Jouw rustige aandacht is de sterkste regulatietool die je tot je beschikking hebt.
2. Wanneer dit niet (genoeg) helpt om je overdrive te doorbreken, neem dan een korte time-out van twintig minuten en ga iets totaal anders doen. Een eenvoudig, aandachtig klusje waarmee jij je oververhitte brein afleidt en je lichaam zonder al te veel inspanning bezighoudt. Bij mij helpt afwassen en in de tuin werken 😉
3. Is je overdrive hardnekkig? Onderbreek dan helemaal waar je mee bezig bent en maak – samen met een interessante podcast bijvoorbeeld – een stevige wandeling. Beweging, breinvoedsel en buitenlucht doen wonderen.

Spoileralert: woorden als ‘opmerken’, ‘time-out’ en ‘onderbreken’ komen in het woordenboek van je overdrive niet voor.

Vind dus jouw manier om stap voor stap je opmerkingsgave te trainen en jezelf geduldig te begeleiden. Zet bijvoorbeeld tijdens je werk ieder uur een wekker voor die embodied check-in (1). En houd dit twee weken vol, ongeacht of je direct resultaat opmerkt of niet.

Wat is het verschil tussen flow en overdrive?

Nog even terug naar het YAAL-interview. Ik vertel de youngster over mijn onderzoek. “Of we onszelf wel of niet kunnen onderbreken en embodied kunnen checken waar ons autonome zenuwstelsel zit, is meteen ook een belangrijk verschil tussen de flow en de overdrive: in de flow lukt het ons prima, in de overdrive is het een stuk lastiger: ‘ hè nee zeg, geen tijd voor – dóór’ is dan wat de overdrive denkt.”

Ik ben even stil. Dan: “Logisch, want onze flow is alleen online wanneer ons autonome zenuwstelsel in de chillzone zit. In diezelfde chillzone is ons brein opmerkzaam én hebben we goed contact met ons lichaam. In de overdrive daarentegen is ons zenuwstelsel getriggerd en uít zijn chillzone. Dan lukt onszelf waarnemen en ons lijf voelen een stuk minder. Of helemaal niet.”

Het jonge gezicht voor me knikt. Denkt na. Fronst. “Oké, oké… maar wat nou als me dit na twee weken nog niet lukt? En wat als zo’n wekker niet helpt en die gaspedaal maar blíjft hangen?”

Ik knik. “Dan stuur je me een appje en kijken we of er meer meespeelt. Misschien zit er dan onder je overdrive een dieperliggende aanjager in de vorm van oude opgeslagen survivalstress. Dan is een stukje Embodiment Coaching nodig.” Ik glimlach. “En voor jou is dat dan voor niks hè, je helpt me enorm met dit interview voor mijn boek.”

Een vrolijke glimlach op het scherm. “Oké, vet!”